ÖZET
Bilişim ve iletişim teknolojisindeki yeniliklerin günlük yaşamın her aşamasına etki etmesi bu teknolojiler aracılığıyla kişisel verilerin yoğun biçimde işlenmesine neden olmaktadır. Elde edilen verilerin gelişmiş algoritmalarla kapsamlı biçimde analiz edilebilmesi günlük hayatı bir yandan kolaylaştırırken bir yandan da kişilerin özel hayatlarını daha görünür ve erişilebilir kılarak mahremiyet ihlaline yol açabilmektedir.
Unutulma hakkı kavramından talebe konu içeriğin internet ortamından kalıcı olarak silinmesi yerine listelenmemesini talep etme hakkı anlaşılmalıdır. Bu hak; mahremiyet, özel hayatın gizliliği hakkı ve kişisel verilerin korunması hakkı ile ilişkili olup, bir yandan da ifade özgürlüğü ve basın özgürlüğü ile çatışmaktadır.
GİRİŞ
Mahremiyet ilkel insanlardan bu yana bireyler için ihtiyaç duyulan bir olgudur. Aynı zamanda temel insan haklarından birisi olan özel hayatın gizliliğinin korunması hakkının da özünü oluşturmaktadır. Dijital iletişim çağında veri, çok hızlı şekilde, geniş kitlelere, farklı platformlar aracılığıyla adeta kanatlanarak uçmaktadır. Birey, kimi zaman geçmişine sünger çekmek istemekte ve bazı bilgilerin kendisiyle anılmasını istemeyebilmektedir. Bu çerçevede unutulma hakkı dijital iletişim çağında ele alınması gereken önemli kavramlardan birisi olarak karşımıza çıkmaktadır.
KAVRAMSAL ÇERÇEVE
Kişisel Veri ve Özel Nitelikli Kişisel Veri: 6698 Sayılı KVKK'da kişisel veri kavramı kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi olarak tanımlanmaktadır. Özel nitelikli kişisel veriler ise ırk, siyasi düşünce, sağlık, cinsel hayat, ceza mahkumiyeti ve biyometrik veriler gibi daha hassas verilerdir.
Mahremiyet ve Özel Hayatın Gizliliği: Mahremiyet, kişinin herkesle paylaşmayacağı olay, inanç ve duygularının sadece güven duyduğu kimselerle paylaşması durumudur. Özel yaşamın gizliliği hakkı ise bireyin yalnızca mahrem hayatını değil, kamusal alanındaki birtakım özgürlüklerini de kapsar.
Unutulma Hakkı: Unutulma hakkı, internet ortamında niteliği itibariyle hukuka uygun olan içeriğin kaldırılması veya erişime kısıtlanmasını talep etme hakkı olarak tanımlanmaktadır. Başlangıçta ilgili kişisel veri silinmemekte, sadece arama motorlarının sonuç listesinden çıkarılmaktaydı. Ancak günümüzde bu hakkın kapsamı silme hakkını (the right to erasure) da kapsayacak şekilde genişlemiştir.
UNUTULMA HAKKININ KAPSAMI ve İLGİLİ HUKUK
Unutulma hakkı ile ilgili en önemli davalardan biri ABAD tarafından verilen Gonzalez kararıdır. Bu kararda mahkeme, 16 yıl önce gerçekleşmiş bir haciz olayının kişinin isminin bu bağlantıyla anılmasını istememe hakkı olduğuna hükmetmiştir. Türk Hukukunda ise Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun (KVKK) 23.06.2020 tarihli kararı bu konudaki en önemli kaynaklardan biridir. Kurul, arama motorlarının veri sorumlusu olduğunu belirterek indeksten çıkarma talepleri için belirli kriterler koymuştur (kişinin kamusal rolü, çocuğun üstün yararı, güncellik, haberin niteliği vb.).
UNUTULMA HAKKI ve ÇATIŞAN HAKLAR
Unutulma hakkının ilişkili olduğu hakların yanı sıra çatıştığı birtakım haklar da vardır. Bunların başında haberleşme, ifade özgürlüğü ve basın özgürlüğü gelmektedir. Bir kişinin özel hayatının gizliliği gerekçesiyle unutulma hakkı kapsamında dijital hafızadan silinmeyi istemesi, diğer kimselerin bilgi alma ve basının haber verme haklarını kısıtlayabilir.
SONUÇ
Unutulma hakkından, talebe konu içeriğin internet ortamından kalıcı olarak silinmesi değil; arama motorlarında listelenmemesini ya da listelerden çıkarılmasını talep hakkı anlaşılmalıdır. Unutulma hakkı mutlak ve genel nitelikte bir hak değildir; istisnai bir haktır. Çatıştığı diğer temel haklar ile arasında uygun bir dengenin nasıl sağlanacağı her somut olay özelinde yargı makamları ve veri koruma otoriteleri tarafından belirlenmelidir.